Spelletjes

Dit artikel is geschreven in opdracht van Optimaal Zorg.

“Spelletje? Spelletje? Ik hou helemaal niet van spelletjes”. Het is een gevleugelde uitspraak van Bert uit Sesamstraat. Mijn 90-jarige cliënt is het daar in het geheel niet mee eens; hij zou het liefst de hele dag spelletjes spelen. Rummikub, Triominos of een kaartje leggen. Afgewisseld met zo nu en dan een legpuzzel. Het maakt hem allemaal niets uit. Bij hem is het altijd tijd voor een spelletje.

Los van dat het leuk en gezellig is om spelletjes te spelen, is het een mooie manier om de mentale activiteit van ouderen te stimuleren en zijn of haar geheugen te versterken. Als zorgverlener biedt het spelen van spelletjes met een cliënt een goede gelegenheid om ongezien het geheugen te testen. Dat is fijn, omdat het zo minder beladen is dan ‘normale’ geheugentesten, die cliënten mogelijk stress en onzekerheid bezorgen.

Mijn cliënt is een echte heer. Altijd galant, maar zeker ook gewiekst. Hij is gezien zijn hoge leeftijd gezegend met een goed geheugen. En omdat hij al zijn hele leven spelletjes speelt, kent hij ook alle regeltjes, tips en trucs. Die worden dan ook streng maar rechtvaardig gehandhaafd. Soms denk ik weleens dat een spelletje spelen met hem voor mij harder werken is dan voor hem. Maar dat mag de pret niet drukken, want het is fijn om te zien dat hij er nog steeds zoveel plezier aan beleefd.

Recentelijk merk ik wel dat hij tijdens het Rummikub spelen her en der wat steekjes laat vallen. Hij is minder scherp dan voorheen. Niets schokkends, maar hij kon altijd als een ware schaker anticiperen op wat voor kansen hij mij zou geven als hij bepaalde stenen op tafel legde. Zo maakte hij het mij geregeld behoorlijk lastig. Maar dat wordt steeds een beetje minder. Nu legt hij één hooguit twee stenen en de combinaties met wat er al op tafel ligt worden zeldzamer. Maar de regeltjes handhaaft hij nog wel met strakke hand.

Tot voor kort verloor ik over het algemeen grandioos van hem. Tegenwoordig win ik steeds vaker en steeds sneller. Zo vaak zelfs dat ik ook regelmatig met opzet verlies. Gewoon, omdat ik de verandering te snel vind gaan. Nu vindt hij het hartstikke leuk dat ik wat vaker win en dat de spelverhoudingen meer in balans zijn.

Als ik alle spelletjes zou winnen die ik kan winnen, denk ik dat hij geen lol meer heeft in spelletjes spelen. Dat plezier wil ik hem absoluut niet afnemen. Het is mijn inschatting dat de weg van de geleidelijkheid in deze de beste is. Ik zie hem er trouwens ook voor aan dat hij best in de gaten heeft wat ik doe met het expres verliezen. Als dat inderdaad zo is, zegt hij daar niets over en laat hij het gewoon gebeuren. Vermoedelijk omdat hij mij niet wil teleurstellen. Hoe lief is dat?

Voeding

Dit artikel is geschreven in opdracht van Optimaal Zorg.

Eenzaamheid is van alle tijden. Dat werd eens te meer duidelijk tijdens de Coronajaren. Eenzaamheid discrimineert niet: het kan iedereen altijd overkomen, ongeacht leeftijd, achtergrond, sekse, geaardheid, geloof, levensfase. Echt iedereen. 

Op zichzelf fijn om te weten, maar voor de eenzame zelf slechts een schrale troost. Hoewel het zeker helpt dat het stigma van eenzaamheid steeds meer verdwijnt en dat het fenomeen de aandacht heeft en bespreekbaar is, is het geen oplossing. 

Voor ouderen is eenzaamheid al langer een bekend probleem. Langzaam maar zeker vallen familie en vrienden om hen heen weg. De kinderen zijn druk met hun eigen leven en hebben weinig tijd voor (groot)ouders. Of er zijn helemaal geen kinderen in het spel. Dan wordt het kringetje om hen heen kleiner en kleiner. Voor ze het weten, spreken ze alleen nog met de kassajuffrouw of de postbezorger.

Voor ons zorgverleners blijft het altijd moeilijk om te zien wanneer de ouderen voor wie we zorgen door eenzaamheid worden overmand. De pijn en het verdriet dat ze hebben is rauw en intens. Maar wat doe je eraan?  

Natuurlijk zijn er overal mooie initiatieven zoals koffieochtenden, ontmoetingsmiddagen en dergelijke. Voor veel mensen is dat een oplossing, want zo ontmoeten ze nieuwe mensen, maken ze nieuwe vrienden en gaan ze erop uit. Prachtig natuurlijk, maar niet iedereen is er mee geholpen. Het simpele feit dat de aanwezige mensen allemaal eenzaam zijn is geen garantie dat het klikt tussen hen en dat het vervolgens leidt tot nieuwe vriendschappen. Daar is meer voor nodig. 

En wat als de stap naar een ontmoetingsochtend voor eenzame ouderen in het buurthuis te groot is? Of als het ontmoeten van nieuwe mensen te spannend is? Of de aankondiging ‘ontmoetingsochtend voor eenzame ouderen’ niet aanspreekt omdat juist die omschrijving als stigmatiserend wordt ervaren? Wat dan?

Als je mazzel hebt, is een oplossing soms dichtbij. Neem die oudere buurtbewoner die er helemaal alleen voorstaat en moet rondkomen van een AOW’tje. Hij had dus geen ruimte voor ‘leuke dingen’ of extra’s en kan zich een maaltijdservice niet veroorloven. Hij is op zich gesteld op zijn privacy en kan zichzelf prima vermaken, maar heeft soms dagenlang geen aanspraak. De muren komen op hem af. 

Een oplettende buurtbewoonster zag de oude man steeds meer afglijden, vereenzamen. Er hing verdriet om hem heen. Er was nul contact met niemand. Bij gelegenheid maakte ze een praatje met de man. Hij was 82 jaar en vond het leven alleen enorm lastig. Om over koken alleen voor hemzelf, maar te zwijgen. 

Daarop stelde ze voor dat hij best een keer bij haar gezin mocht aanschuiven voor het avondeten. Of – als hij dat liever had – zij best een bordje eten bij hem wilde brengen, zodat hij niet zelf hoefde te koken. Met veel overredingskracht lukte het haar om de oude man te overtuigen en werd de afspraak gemaakt. Eens per week zou ze een maaltijd bij hem bezorgen. Bij haar thuis gaan eten was nog een brug te ver. En zo geschiedde.  

Binnen de kortste keren waren beide partijen gewend en was iedereen blij. De oude man voelde zich een stuk beter en de buurvrouw was blij dat ze iets voor hem kon betekenen. Haar initiatief bleef niet onopgemerkt en steeds meer buren sloten zich aan. Voor ze het wisten hoefde de oude man helemaal niet meer te koken.  “Ik eet beter dan ooit”, zegt de oude man die inmiddels al drie jaar door zijn buren wordt gevoed met voedsel en aandacht. “Dat is onbetaalbaar. Ik heb iedere dag wel iemand over de vloer voor een praatje. Soms heel kort, soms wat langer. Maar er is even contact en daar gaat het om. Als ik nu over straat loop, zien mensen mij. We zeggen gedag, er wordt gevraagd hoe het gaat. We maken praatje. Dat is fijn. Mijn leven is geheel ten goede veranderd.”

De hele buurt is er beter en leuker van geworden. Een klein gebaar met grote en vooral mooie gevolgen.

Gehoord worden

Dit artikel is geschreven in opdracht van Optimaal Zorg.

Met een zekere regelmaat ontmoet ik mensen die verbaasd reageren wanneer ik hen vertel dat ik werk met/bij oudere mensen, die zo langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. “Met alle respect hoor, maar dat lijkt me echt zoooo saai! Die oudjes hebben toch weinig te vertellen, want ze beleven niets meer.” 

Keer op keer ben ik weer oprecht verbaasd als mensen zulke dingen zeggen. Het zet ouderen weg als nietsdoende, belevingsloze wezens. Het ontmenselijkt hen. Het zal ongetwijfeld niet zo zijn bedoeld, maar het komt bij mij over als respectloos en het is bovendien onwaar.

Na vijf jaar werken als begeleider van thuiswonende ouderen kan ik zeggen dat het heel bijzonder werk is. Allereerst omdat je mensen echt helpt om zo lang mogelijk zo zelfstandig mogelijk te leven op hun eigen manier. Dat geeft voldoening. 

Ervaring leert dat alle mensen – dus ook de ouderen onder ons – een verhaal hebben. Meestal meerdere zelfs. Het mooie van verhalen van oudere mensen is, dat ze vaak zijn verweven met allerlei gebeurtenissen uit de hedendaagse vaderlandse en wereldgeschiedenis.

Ook ik heb op school gehoord en geleerd over bijvoorbeeld de wereld voor de komst van de televisie, de Tweede Wereldoorlog en de moord op president Kennedy. Om maar eens wat te noemen. Als ukkie heb ik de maanlanding op tv gezien en hoorde ik over de Vietnamoorlog, maar echt begrijpen wat het belang van die gebeurtenissen was deed ik niet. Geen idee zelfs. Die realisatie kwam pas later.  

Als liefhebber van hedendaagse geschiedenis vind ik het altijd leuk om over deze impactvolle gebeurtenissen te horen; van iemand dit ze welbewust heeft meegemaakt. Niet vanuit historisch onderbouwd, verantwoord perspectief, maar juist en vooral vanuit gewone mensen, die leefden en liefhadden in die tijd. Dat blijft boeien en is nooit saai.

Ik heb nog nooit een saai ouder mens ontmoet. Ja, natuurlijk moet je bij sommige cliënten wat harder werken om hen aan de praat te krijgen dan bij anderen. Maar des te leuker is het als ze eenmaal losgaan. Ervaring leert dat als ze eenmaal op hun praatstoel zitten, de verhalen blijven komen. Dat is altijd bijzonder om mee te maken. Soms heb ik het voorrecht verhalen te horen die ze weinig of zelfs helemaal niet met anderen hebben gedeeld. Dat ervaar ik als eervol.  

Iedereen vindt het fijn en verdient het om te worden gehoord. Die aandacht doet ieder mens goed, ongeacht leeftijd. Saaie ouderen bestaan niet. Ieders verhaal is het waard om gehoord en beluisterd te worden.

Schuiven naar boven